Гісторыя святыняў у агні і часе

Аграгарадок Ленін стаіць на правым беразе ракі Случ, за 46 кіламетраў на паўночны захад ад Жыткавічаў.

Яго назва значна старэйшая за балыпавіцкую эпоху: яна паходзіць ад старажытнага ўрочышча і ўпершыню згадваецца ў 1568 годзе, калі кароль Жыгімонт II Аўгуст дазволіў князю Юрыю Юр’евічу Алелькавічу заснаваць тут мястэчка. У XVII стагоддзі ўладанне перайшло да Радзівілаў, а з пачатку XIX — да князёў Вітгенштэйнаў. Да 17 верасня 1939 года мястэчка знаходзілася ў складзе Польшчы — у памяць пра тэты дзень названа галоўная вуліца аграгарадка.

Самай ранняй зафіксаванай царквой Леніна была драўляная — Нараджэння Багародзіцы 1788 года. Яна двойчы перажывала буйныя рамонты — у 1857 і 1928 гадах — і захоўвала прастольнае Евангелле 1673-га. 16 лютага 1942-га нямецкія акупацыйныя войскі спалілі вёску разам з храмам і яго рэліквіямі. Такім чынам, найстарэйшая паводле даты пабудовы царква сёння існуе толькі ў дакументальнай памяці.

Статус найстарэйшага захаванага царкоўнага будынка перайшоў да драўлянай Свята-Крыжаўзвіжанскай капліцы 1871 года, пабудаванай на старых праваслаўных могілках у памяць пра адмену прыгоннага права (1861). Гэта рэдкі помнік драўлянага дойлідства ў неарускім стылі: цэнтральны купал акружаюць чатыры меншыя галоўкі па вуглах — кампазіцыя, якая імітуе мураваныя пяцікупальныя храмы. Паводле мясцовага падання, капліца спачатку стаяла ў самым мястэчку і была перанесена на могілкі ў першыя гады савецкай улады, калі яе збіраліся знесці. Асобная копія капліцы сёння ўсталявана ў  Жыткавічах.

На тых жа могілках у пачатку XX стагоддзя была пабудавана мураваная капліца ў неарускім стылі — яна захавалася і застаецца найстарэйшым сапраўдным каменным культавым збудаваннем пасёлка.

Што датычыцца мураванага будынка па вуліцы 17 Верасня, то спачатку гэта не была рэлігійная пабудова. У гады нямецкай акупацыі будынак перажыў пажар. Аднак, у адрозненне ад драўлянай царквы Нараджэння Багародзіцы 1788 года, мураваныя сцены выстаялі. Пасля вайны пабудову адрамантавалі і прыстасавалі пад школу. На працягу амаль паўстагоддзя савецкая ўлада выкарыстоўвала гэты стары мураваны дом для розных патрэб, фактычна захаваўшы яго для будучага царкоўнага жыцця.

У 1992 годзе, на хвалі постсавецкага адраджэння рэлігійнага жыцця, будынак перадалі праваслаўнай абшчыне. Паступова яго прыстасавалі для богаслужэння, дабудавалі купал і алтарную частку; у народзе яго па-ранейшаму называлі «храмам Нараджэння Прасвятой Багародзіцы», успадкаваўшы назву ад страчанай драўлянай царквы XVIII стагоддзя. 22 чэрвеня 2014 года епіскап Тураўскі і Мазырскі Леанід здзейсніў вялікае асвячэнне храма.

Сёння будынак носіць назву Дома міжканфесійнага дыялогу імя дыякана Філіпа Бугука і чакае сваёй рэканструкцыі.

Дык якое ж збудаванне — самае старое?

Адказ залежыць ад крытэрыю. Паводле даты заснавання — гэта драўляная царква Нараджэння Багародзіцы 1788 года, страчаная ў 1942-м. Паводле бесперапыннасці існавання — Свята-Крыжаўзвіжанская капліца 1871 года, хоць яе сучасны выгляд часткова адноўлены ў 2019-ым. Паводле сапраўднай захаванай муроўкі пачатку XX стагоддзя — мураваная могілкавая капліца. У турыстычнай і краязнаўчай літаратуры найстарэйшым царкоўным будынкам Леніна часцей за ўсё называюць менавіта Крыжаўзвіжанскую капліцу.

Юлія СТАХІЕВІЧ

Фота аўтара